Một số biện pháp giúp phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5–6 tuổi

Thứ hai, 4/4/2022, 22:10 (GMT+7) 1.056 lượt xem

Chia sẻ:

. Đặt vấn đề “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” Thật vậy, trẻ em luôn là nguồn hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của đất nước, của dân tộc và của mỗi quốc gia. Muốn xã hội tồn tại và phát triển văn minh, phồn thịnh thì trước hết phải đặt nền tảng giáo dục lên hàng đầu. Đó chính là nhiệm vụ cần đặc biệt được quan tâm không chỉ đối với gia đình, nhà trường mà còn của toàn xã hội. Như chúng ta đã biết ở trường mầm non có rất nhiều các hoạt động giáo dục nhằm phát triển toàn diện cho trẻ. Trong đó, hoạt động tạo hình là một hoạt động chủ đạo có ý nghĩa giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, sáng tạo, trí tưởng tượng cao nhất. Tuy nhiên để trí tưởng tưởng, khả năng sáng tạo của trẻ có thể bay cao, bay xa thì người lớn chúng ta, đặc biệt là giáo viên mầm non phải là những người định hướng và giúp trẻ trở thành một tài năng trong lĩnh vực nghệ thuật. Hoạt động tạo hình không những giúp trẻ hình thành những kỹ năng, kỹ xảo mà còn hình thành cho trẻ những đức tính tốt như: biết yêu cái đẹp, biết trân trọng cái đẹp và muốn tạo ra cái đẹp, hướng trẻ đến “Chân, thiện, mĩ”. Ngoài ra hoạt động tạo hình còn là phương tiện để thực hiện các hoạt động giáo dục cho trẻ một cách hiệu quả. Trong đó, quá trình thực hiện hoạt động tạo hình giúp trẻ phát triển sáng tạo và tưởng tượng những cảnh vật, hiện tượng xung quanh trẻ mà trẻ chưa được nhìn thấy để sáng tạo ra những tác phẩm riêng của trẻ. Khi trẻ thực hiện các kỹ năng vẽ, nặn, cắt dán sẽ giúp cho cơ tay của trẻ phát triển ( phát triển vận động tinh), bàn tay của trẻ nhanh nhẹn và khéo léo hơn. Qua hoạt động tạo hình cũng tập cho trẻ tính gọn gàng, tỉ mỉ, cẩn thận và tính kiên nhẫn, tạo thói quen nề nếp tốt trong học tập. 1
Kết quả hoạt động tạo hình đó chính là kiến thức, kinh nghiệm mà trẻ tích lũy được trong cuộc sống hằng ngày, trong các hoạt động nhận thức khác. Hoạt động tạo hình là hoạt động sáng tạo trong đó trẻ làm đạo diễn và thỏa sức thể hiện mình. Chủ trương của ngành giáo dục hiện nay là đổi mới giáo dục ở tất cả các bậc học nói chung và bậc học Mầm non nói riêng. Bản thân tôi đã nắm bắt được những vấn đề đổi mới trong giáo dục mầm non hiện nay như đổi mới nội dung giáo dục, đổi mới môi trường giáo dục và đổi mới cách đánh giá trẻ. Trong đó, đổi mới phương pháp giáo dục là chuyển từ phương pháp “ Lấy giáo viên làm trung tâm” thành phương pháp giáo dục “ lấy trẻ làm trung tâm”. Đây chính là phương pháp dạy học tích cực. Đây là 1 vấn đề đổi mới thiết thực và có tính chất quyết định góp phần thành công trong công tác giáo dục. Trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ tôi đã vận dụng những hiểu biết của mình về phương pháp dạy học tích cực vào các hoạt động giáo dục trẻ ở lớp, đặc biệt là hoạt động tạo hình. Tôi nhận thấy hoạt động tạo hình nó thể hiện rõ tính tích cực sáng tạo của trẻ. Hoạt động tạo hình là phương tiện để trẻ thể hiện những ấn tượng, những hiểu biết, ý muốn của mình về thế giới xung quanh. Chính từ những hiểu biết của tôi về phương pháp dạy học tích cực và khả năng sáng tạo của trẻ trong hoạt động tạo hình. Vì vậy, trong quá trình đứng lớp, bản thân tôi đã tìm ra và tích lũy được một số giải pháp giúp trẻ phát huy hết tính tích cực sáng tạo của mình nhằm đạt được chất lượng cao trong hoạt động giáo dục nói chung và hoạt động tạo hình nói riêng nên tôi đã quyết định chọn đề tài “ Một số biện pháp giúp phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi”. Đó chính là lý do mà tôi chọn đề tài cho bài viết của mình. 2. Giải quyết vấn đề (Nội dung, biện pháp thực hiện) 2.1. Nội dung 2.1.1. Phương pháp dạy cũ Trước đây tôi vẫn dạy trẻ theo phương pháp cũ – lấy giáo viên làm trung tâm, giáo viên dạy trẻ theo nhu cầu, kế hoạch đã đề ra sẵn, áp đặt trẻ học theo cách của giáo viên một cách rập khuôn, cung cấp kiến thức, kỹ năng cho trẻ là chính, ít cho trẻ phát huy tính tích cực và kìm hãm khả năng sáng tạo của trẻ; lúc này cô giáo đóng vai 2
trò chủ đạo, trẻ chỉ việc ngồi nghe cô truyền đạt kiến thức, trẻ tiếp thu kiến thức nhiều hơn kỹ năng, và trả lời được câu hỏi của cô xem như trẻ đã đạt. Giáo viên sợ tiếp xúc với những cái mới, sợ phải sửa đổi hình thức và phương pháp, sợ trẻ thực hiện không được, sợ phải sử dụng nhiều loại phương tiện trong tiết dạy, sợ t ốn kém, chính vì thế mà trẻ không được tự mình nói lên những suy nghĩ sáng tạo mà phải lặp lại rập khuôn giống cô. Cô giáo chưa thoát ra khỏi cái “tôi” của bản thân để chấp nhận những khuyết điểm của trẻ, khi trẻ thực hiện trong quá trình tạo ra sản phẩm tạo hình cô luôn áp đặt suy nghĩ của mình lên trẻ, bắt trẻ phải thực hiện giống cô, “sao y bản chính”, chính vì thế kìm hãm sự sáng tạo của trẻ. Ưu điểm: Khi dạy theo phương pháp cũ đỡ tốn kém, đỡ tốn thời gian làm đồ dùng. Hạn chế: Trong giai đoạn hiện nay, phong trào đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục và đào tạo nói chung và chương trình chăm sóc giáo dục M ầm non nói riêng đang được triển khai rộng khắp ở nước ta. Phương pháp dạy luôn chú trọng vào trẻ, trẻ luôn là trung tâm trong mọi hoạt động, nếu vẫn dạy theo phương pháp cũ thì trẻ trở nên thụ động, không tích cực, không thể hiện được tính sáng tạo của riêng mình và trẻ trở nên nhàm chán khi tham gia vào hoạt động tạo hình. 2.1.2. Thực hiện theo phương pháp lấy trẻ làm trung tâm Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thê ch ̉ ất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ. Đặc biệt trong năm học 2018 – 2019 ngành giáo dục mầm non tiếp tục thực hiện chuyên đề trọng tâm xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm nhằm giúp trẻ tích cực hứng thú tham gia vào mọi hoạt động, trẻ tự tin tham gia vào hoạt động nhóm, hoạt động cá nhân và hoạt động tập thể. Lúc này trẻ đóng vai trò trung tâm, trong mọi hoạt động, trẻ được tự do thể hiện khả năng của mình, thể hiện ý tưởng và sáng tạo khi tham gia hoạt động cùng bạn. Cô giáo chỉ là người hướng dẫn trẻ, theo dõi, quan sát trẻ, không áp đặt, không bắt buộc trẻ làm theo ý của cô. Có thể nói hoạt động tạo hình là một trong những hoạt động có thể giúp trẻ thỏa sức sáng tạo, thể hiện những gì mình thích qua từng nét vẽ, từng thỏi đất nặn, hay những tờ giấy màu, chiếc lá, những loại màu sắc khác nhau, hay những nguyên 3
vật liệu mở: lá cây, vỏ trứng, cát màu, hột hạt…. Qua hoạt dộng này trẻ có thể tạo ra sản phẩm mang đậm phong cách riêng của mình mà không nhất thiết phải đi theo lối mòn “sao y bản chính” của giáo viên. 2.2. Cơ sở lý luận Theo nhà bác học vĩ đại người Ucraina Anton Semenovitch Makarenco đã viết những cơ sở căn bản của việc giáo dục con người đã được hình thành trước 5 tuổi, những điều dạy trong thời kỳ này chiếm 90% tiến trình giáo dục cuộc đời, về sau giáo dục vẫn được tiếp tục nhưng đó lại là lúc hái hoa nếm quả, còn những nụ hoa thì được vun trồng ngay trong 5 năm đầu tiên. Trẻ ở lứa tuổi mầm non, mọi khả năng đang được hình thành và phát triển mạnh mẽ, tư duy của trẻ phát triển ở tần số cao nhất của cuộc đời con người, quá trình phát triển tâm lý diễn ra rất phức tạp và nhạy cảm, nó thường xuyên thay đổi, lúc thì hứng thú cao dẫn đến việc trẻ tích cực tham gia vào hoạt động, lại có những lúc trẻ không hứng thú, không tích cực, có thể nói sự hứng thú của trẻ trong giai đoạn này không bền. Chính vì thế trong giai đoạn này người giáo viên mầm non phải hết sức kiên nhẫn, khéo léo, linh hoạt, sáng tạo trong việc tổ chức các hoạt động đa dang, phong phú cho trẻ tham gia một cách tự nhiên “học mà chơi, chơi mà học” Như chúng ta đã biết hoạt động tạo hình là một hoạt động nhận thức đặc biệt mang tính sáng tạo, phản ánh hiện thực đời sống xung quanh của trẻ bằng những hình tượng nghệ thuật. Từ lâu hoạt động tạo hình vốn được xem là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục mầm non. Các nhà giáo dục mầm non cho rằng: “ trẻ nhỏ nên tham gia vào các hoạt động sáng tạo nghệ thuật và thưởng thức chiêm ngưỡng sản phẩm của mình và của bạn”. Bởi vì hoạt động tạo hình là nơi trẻ thể hiện mình và cũng là điều kiện giúp trẻ phát triển toàn diện “đức, trí, thể, mỹ”. Chính vì thế phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo cho trẻ mẫu giáo là một việc làm thiết thực và cần thiết! 2.3. Cơ sở thực tiễn 2.3.1. Đặc điểm nhà trường Trường mầm non Thạnh Lộc 2 được công nhận trường chuẩn quốc gia thứ 3 của bậc học mầm non Huyện Vĩnh Thạnh vào năm 2012. Năm học 2017 – 2018 vừa 4
qua nhà trường đã hoàn thành xong công tác tái chuẩn và được UBND thành phố Cần Thơ công nhận lại trường mầm non đạt chuẩn quốc gia sau 5 năm. Năm học 2018 – 2019, trường sẽ tiếp tục cải tạo lại môi trường, tiếp tục thực hiện chuyên đề “giáo dục lấy trẻ làm trung tâm”. Trường chỉ có một điểm trung tâm, không có điểm lẻ với tổng số học sinh là 196 cháu gồm 7 nhóm lớp với 16 cán bộ giáo viên, công nhân viên, trình độ giáo viên đạt chuẩn 100%, trên chuẩn 75 %, năm học 2017 – 2018 vừa qua trường tham gia thi hội thi thiết kế môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm được giải III, bên cạnh đó cũng trong năm học vừa qua trường cũng được tặng Cờ thi đua của UBND thành phố Cần Thơ, trường nhiều năm đạt tập thể lao động xuất sắc, chất lượng giảng dạy ngày một nâng cao: Giáo viên nhiều năm liền được công nhận là giáo viên giỏi cấp huyện, cấp thành phố. Tuy nhiên, nguồn nhân lực nhà trường vẫn còn thiếu phải mướn thêm GVHĐ thời vụ, đây cũng là một trong những khó khăn của trường. 2.3.2. Đặc điểm của lớp Năm học 2018 2019 tôi được phân công chủ nhiệm nhóm lớp 56 tuổi của trường, lớp tôi có 34 cháu, trong đó 19 cháu nữ, 15 cháu nam, với độ tuổi đồng đều, đây là một thuận lợi lớn để tôi rèn luyện phát triển kỹ năng thẩm mỹ qua hoạt động tạo hình. Bên cạnh đó, năm nay lớp tôi cũng có một số cháu mới đi học cũng gặp không ít khó khăn cho việc rèn kỹ năng, phát triển sáng tạo cho trẻ , nhưng với lòng yêu nghề, tình yêu thương giành cho các cháu tôi đã không bỏ cuộc, luôn tận tâm, tận lực cho công việc chăm sóc và giáo dục trẻ. 2.3.3. Thuận lợi Bản thân là một giáo viên trẻ, tôi luôn luôn nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban giám hiệu về mọi mặt trên phương diện giáo dục: cung cấp đầy đủ trang thiết bị dạy học, tài liệu tham khảo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ… Bên cạnh đó nhà trường cũng tạo mọi điều kiện thuận lợi để giáo viên có thể trao dồi kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ sư phạm qua việc tổ chức các tiết thao giảng, chuyên đề, dự giờ để chị em cùng nhau ngồi lại đóng góp, chia sẻ, rút kinh nghiệm để cùng nhau nắm vững phương pháp giáo dục trẻ. 5
Là một giáo viên trẻ luôn luôn có tinh thần sáng tạo, thích đổi mới, yêu thích nghệ thuật, có năng khiếu nghệ thuật, nên việc dạy trẻ có phần dễ dàng hơn Ngoài ra, tôi cũng nhận được sự đồng thuận và hỗ trợ kịp thời, tin tưởng, tín nhiệm, phối hợp của các bậc phụ huynh trong việc cùng nhau tìm những nguyên vật liệu mở giúp tôi có thể hoàn thành tốt công tác chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ. Trường ở khu vực nông thôn nên các nguyên vật liệu mở rất dễ kiếm tìm: lá cây, vỏ sò, ốc, vỏ hạt dẻ, các loại hột hạt….nguyên vật liệu đa dạng, phong phú là một trong những cách giúp trẻ có thể thu hút trẻ và giúp trẻ thỏa sức sáng tạo. 2.3.4. Khó khăn Bên cạnh những thuận lợi, tôi cũng gặp rất nhiều khó khăn trong việc giúp trẻ phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo: do các cháu có tư duy, khả năng sáng tạo khác nhau, một số trẻ lần đầu đến lớp nên kỹ năng cầm bút vẫn chưa đúng, kỹ năng vẽ, xé, cắt dán còn yếu, mỗi trẻ khác nhau có khả năng nhận thức khác nhau. Phần lớn phụ huynh là nông dân, trình độ nhận thức chưa cao, chưa hiểu sâu về thẩm mỹ nói chung và môn tạo hình nói riêng nên trong quá trình dạy cũng gặp không ít khó khăn từ phía phụ huynh trong việc hợp tác giữa giáo viên và cha mẹ. 2.4. Các biện pháp đã tiến hành: 2.4.1. Cung cấp kiến thức về cái đẹp, tạo cho trẻ cảm xúc về cái đẹp – thông qua việc tạo môi trường trong và ngoài lớp học đa dạng và phong phú. Có thể khẳng định rằng, việc tạo môi trường học tập đa dạng, phong phú và đảm bảo tính nghệ thuật thẩm mỹ cho trẻ trong hoạt động tạo hình là một trong những biện pháp mang lại hiệu quả cao nhất trong tất cả các hoạt động giáo dục đặc biệt là hoạt động tạo hình. Trong đó môi trường lớp học cũng gây ấn tượng vào trong thế giới tạo hình của trẻ thơ một cách thoải mái và tự tin hơn. Cụ thể, tôi căn cứ vào mục tiêu, nội dung giáo dục của từng chủ đề, đồng thời tận dụng tối đa môi trường, không gian xung quanh lớp học, khai thác một cách triệt để các không gian, thiết bị, đồ dùng, các nguyên vật liệu có sẵn và bổ sung thêm các thiết bị, đồ dùng tự làm. Việc sắp xếp, thay đổi hợp lý các chủ đề được tính toán bảo đảm tính liên kết, hài hòa mang tính nghệ thuật cao, có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, để trẻ cảm nhận cái đẹp, cái thực chất của thế giới bên ngoài một cách chủ động, 6
hiểu biết về cuộc sống đời thực của xã hội hiện nay mà không bị gò bó, từ đó có thể giúp trẻ phát huy tính tích cực , trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo tinh tế. Chính vì thế, tôi đã trang trí tạo môi trường nghệ thuật để gây cảm xúc, gây ấn tượng cho trẻ về nghệ thuật tạo hình. Tạo môi trường đẹp trong lớp là để khi trẻ đến lớp ấn tượng đầu tiên tác động vào trẻ là toàn bộ sự bài trí, cách sắp xếp trang trí lớp học của trẻ. Trẻ quan sát xung quanh xem lớp mình có khác gì so với nhà của trẻ không? Có đẹp so với nhà của trẻ không? …Chính môi trường lớp học sẽ tạo ấn tượng khó phai trong mỗi trẻ. Đây là tác động cần thiết để hình thành cảm xúc nghệ thuật cho trẻ. Vì vậy, tôi đã tìm hiểu yêu cầu của chủ đề, căn cứ vào cấu trúc phòng học của lớp mình và đặc điểm tâm lý của trẻ mà tạo ra môi trường nghệ thuật xung quanh trẻ. Với môi trường trong lớp: Các mảng chính trong lớp như mảng chủ đề, các tiêu đề của các góc. Để gây ấn tượng cho trẻ tôi thường sưu tầm, thiết kế các hình ảnh ngộ nghĩnh đáng yêu, có màu sắc đẹp, bố cục hợp lý và có tên thật gần gũi trẻ. Ví dụ: Mảng chủ đề thường ở vị trí chính để trẻ dễ nhìn thấy. Nội dung của mảng chủ đề thường tổng hợp các hình ảnh về chủ đề. Như chủ đề “Gia đình bé yêu”: có cảnh ngôi nhà, vườn rau và các thành viên trong gia đình nắm tay nhau đi dạo. Việc sắp xếp trưng bày đồ dùng, đồ chơi đẹp mắt, ngộ nghĩnh để trẻ được thường xuyên ngắm nhìn giúp trẻ có nhiều cảm xúc về những đồ vật đó. Khi tôi tổ chức cho trẻ vẽ, nặn, xe dán, cắt dán đồ dùng trong gia đình theo ý thích thì giờ hoạt động tạo hình đó cháu sẽ thực hiện một cách tích cực, sáng tạo và sản phẩm của giờ hoạt động đó thật đa dạng. Góc nghệ thuật của lớp tôi trưng bày những sản phẩm đẹp của các cháu về các đề tài vẽ, nặn, xé, dán, tranh cát… trong chủ đề; các sản phẩm cháu tạo ra từ các nguyên vật liệu địa phương, các vật liệu như giấy màu, giấy vẽ, giấy màu, kéo, hồ dán, bút màu, màu nước, lõi giấy, họa báo, hộp sữa chua… để trong các góc chơi hoạt động ngoài trời, hoạt động góc. Cháu được chơi tự do và thể hiện ý tưởng của mình theo ý thích, từ chỗ được tạo hình một cách sáng tạo không bị gò ép đề tài và thời gian tạo hình trẻ sẽ tích cực say sưa hứng thú tạo hình một cách sáng tạo và đây cũng là một cơ hội để tôi phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu tạo hình cho trẻ. 7
2.4.2. Nghiên cứu xây dựng kế hoạch giảng dạy, giáo án phù hợp với lớp mình phụ trách: Vận dụng phương pháp đổi mới, tôi luôn tạo điều kiện cho trẻ phát triển và thể hiện hết khả năng sáng tạo của trẻ trong các đề tài tạo hình nhằm phát huy tính tích cực của trẻ, qua đó giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh qua các giác quan của trẻ giúp cho trẻ chủ động và sáng tạo hơn. Trước khi tổ chức hoạt động tạo hình tôi luôn chuẩn bị tốt giáo án, chú ý lựa chọn các biện pháp để vận dụng vào từng đề tài, hoạt động cho phù hợp. Như khi nào cho cháu quan sát, đề tài nào cần cho cháu cùng đàm thoại và đề tài nào cháu phải chuẩn bị nguyên vật liệu ở nhà đem lên lớp cho hoạt động học. Nghiên cứu kỹ từng phương pháp để lựa chọn nhiều hình thức khác nhau trong một hoạt động nhằm cho tiết học thêm sinh động và cháu không bị nhàm chán khi đến hoạt động tạo hình. Tùy theo tiết học mà tôi tổ chức cho cháu học theo nhóm thay đổi đội hình cho cháu hứng thú hơn trong giờ học. Ví dụ: Đối với chủ đề “ Thế giới động vật” với đề tài “ Cắt dán đàn cá” Tôi đã nhắc về chuẩn bị những họa báo cũ, giấy gói trái cây, lá cây khô…mang vào lớp để cô và cháu cùng thực hiện. Với những nguyên vật liệu cháu đã chuẩn bị tôi sẽ cắt hình các chú cá có nhiều hình dạng to, nhỏ khác nhau để cháu dán thành một đàn cá. 2.4.3. Biện pháp gây hứng thú cho trẻ tập trung chú ý vào giờ học: Nghệ thuật tạo hứng thú cho trẻ vừa dễ vừa khó vì trẻ rất hào hứng trước những điều mới lạ, nhưng dễ chán với những gì quen thuộc. Vì vậy, tôi luôn suy nghĩ thay đổi hình thức vào bài sao cho sinh động, hấp dẫn bằng cách dùng những câu nói nhẹ nhàng, nét mặt vui tươi, sử dụng các trò chơi… tạo tình huống bất ngờ để thu hút sự chú ý của trẻ vào giờ học, không khí giờ học trở nên hào hứng, không gò bó mà vẫn đạt được kết quả cao Muốn tạo cho trẻ hứng thú, phát huy tính tích cực tôi cho cháu chơi trò chơi “Ô cửa bí mật”, nếu cháu nào chọn đúng theo yêu cầu thì ô cửa sẽ mở ra và trong ô cửa đó có hình ảnh những chú cá vàng đang bơi lượn và dưới nước cá gần thì to, cá xa thì nhỏ và bơi ngược chiều nhau, có nhiều rong, san hô… Tôi luôn đặt ra những câu hỏi 8
để kích thích trí tưởng tượng ở trẻ. Để kết thúc hoạt động và các cháu được thư giãn tôi tổ chức cho cháu vận động bài “Cá vàng bơi”. Trong quá trình phát huy tính tích cực của trẻ và năng khiếu tôi chú ý đến khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ qua hoạt động. Như trong thời gian đàm thoại cháu thể hiện ngôn ngữ của mình và nhận xét nêu ra ý tưởng của mình, cô có thể nói trọn câu và đầy đủ ý nghĩa hơn. Ở lứa tuổi mẫu giáo 5 6 tuổi, trẻ đã dần có tính tự giác, ý thức trong học tập. Tuy nhiên vẫn còn một số cháu chưa tích cực, còn lơ là trong giờ học. Vì vậy tôi chú ý đặc biệt đến các cháu này để có thể chỉnh sửa, hỗ trợ kịp thời đồng thời phối hợp với phụ huynh để rèn thêm cho cháu khi ở nhà. Muốn học tốt môn tạo hình, điều quan trọng phải nắm được các màu và chọn màu cho phù hợp với từng đề tài để tạo ra những bức tranh đẹp mắt và có thẩm mỹ. Tuy nhiên, một số trẻ cách phối màu chưa tốt nên đôi khi các bức tranh cháu vẽ còn tối màu. Muốn cho cháu cắt dán, xé dán, vẽ, nặn, đạt kết quả cao cần phải chú ý đến kỹ năng của từng đề tài. Hoạt động tạo hình cũng là dịp để cháu rèn luyện lại những kỹ năng mà cô đã dạy, có thể nói đây là hoạt động vô cùng quan trọng và cần thiết. Nếu cháu không nắm được thì sẽ không thể thực hiện cắt, xé, vẽ, nặn tốt. Chính vì vậy, theo tôi giáo viên nên rèn luyện cho cháu hàng ngày, tích hợp vào các môn học khác sao cho phù hợp và qua đó giúp cháu phát triển, ôn luyện, củng cố lại những kiến thức đã học và làm quen với những đề tài mới lạ đối với cháu. Tùy vào từng đề tài mà tôi cho cháu quan sát,làm quen, chuẩn bị những nguyên vật liệu phù hợp để thực hiện đề tài được tốt hơn. Ví dụ: muốn vẽ đề tài “Đàn gà”, trước đó tôi sẽ gợi ý cho trẻ quan sát trước những con vật nuôi trong gia đình. Ngày hôm sau tôi sẽ cùng trẻ đàm thoại và quan sát đàn gà con cô chuẩn bị trong hoạt động ngoài trời. Và khi đến ngày có hoạt động tạo hình cô sẽ gợi hỏi lại trẻ để trẻ tự nói lên những gì trẻ quan sát thấy và thực hiện vẽ theo trí nhớ và trí tưởng tượng của mình. Bên cạnh đó muốn cho các cháu tích cực hơn trong giờ học tôi thường xuyên lên kế hoạch sao cho việc thực hiện các đề tài vẽ, nặn, cắt, xé dán trong một chủ đề không bị trùng lặp. Nhằm giúp cho các cháu không bị nhàm chán. 9
Để góp phần sinh động và hấp dẫn cho tiết học hơn và mới lạ hơn tôi đưa các trò chơi dân gian, câu đố, bài hát có nội dung gần với đề tài để cho cháu khắc sâu hơn những hình ảnh tạo hình. Ví dụ: “Vẽ bánh mứt ngày tết” tôi chọn bài hát “Xúc sắc xúc xẻ” cho cháu hát khi về bàn hoạt động, và có thể chọn bài hát “Sắp đến tết rồi”, “bánh chưng xanh”, “Ngày tết quê em”… cho cháu nghe khi thực hiện. Với cách thay đổi hình thức vào bài, qua các tiết học, tôi nhận thấy trẻ rất tập trung chú ý, thể hiện sự phấn chấn, sảng khoái, hứng thú từ đó trẻ cho ra những sản phẩm rất phong phú và đa dạng, có nhiều sáng tạo trong từng tác phẩm. 2.4.4. Sử dụng đa dạng các loại nguyên vật liệu sẵn có (nguyên vật liệu mở) giúp trẻ tư duy, sáng tạo hiệu quả các tác phẩm nghệ thuật tạo hình. Có thể nói việc sử dụng đa dạng các nguyên vật liệu sẵn có giúp cho trẻ 5 – 6 tuổi sáng tạo các sản phẩm tạo hình là tiền đề tổ chức các hoạt động giáo dục trong trường Mầm non. Bởi việc sưu tầm và sử dụng đa dạng các nguyên vật liệu là vô cùng quan trọng để khuyến khích trẻ phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo trong hoạt động tạo hình của trẻ. Mà hiện nay, trong các hoạt động tạo hình của trẻ, giáo viên vẫn còn ngại đổi mới, vẫn sử dụng những nguyên vật liệu truyền thống: giấy màu, hồ dán, sáp màu để cho trẻ thực hiện. Bản thân tôi nhận thấy những nguyên vật liệu truyền thống ấy chưa đủ để phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo của trẻ, nên tôi đã mạnh dạn học hỏi, nghiên cứu và sưu tầm những nguyên vật liệu mở để đưa vào cho trẻ hoạt động, để trẻ có thể phát huy hết khả năng sáng tạo của mình vào từng tác phẩm nghệ thuật. Ví dụ: Khi cho trẻ tạo ra các sản phẩm tạo hình về “thuyền và biển” tôi đã chuẩn bị rất nhiều nguyên vật liệu cho trẻ hoạt động theo ý thích và theo nhóm; những bạn nào thích sử dụng màu (màu sáp, màu nước) chung một nhóm; những bạn nào thích xé dán ( giấy màu, lá cây, vỏ tràm khô, các vỏ sò, nghêu..) chung một nhóm; nhóm sẽ sử dụng các loại hột hạt, bọc nilon… để làm….Lúc này sẽ có rất nhiều nguyên vật liệu thu hút sự chú ý của trẻ, trẻ sẽ được quyền lựa chọn những nguyên vật liệu khác nhau để thực hiện. 10
Bằng những nguyên vật liệu mở này, tôi đã hướng trẻ biết hợp tác với nhau để phối hợp các chi tiết tạo thành những bức tranh đa dạng về màu sắc, hài hòa, cân đối và sinh động. 2.4.5. Phối kết hợp với phụ huynh Để nâng cao hoạt động tạo hình cho trẻ phải có sự giáo dục đồng bộ giữa gia đình và nhà trường, đây là một việc làm hết sức cần thiết. Bởi tôi nhận thấy rằng tất cả mọi khó khăn trong học tập của trẻ ở trường không thể thiếu vai trò giải quyết khó khăn của các bậc phụ huynh. Vì vậy, ngay từ đầu năm học để phụ huynh hiểu thêm về các hoạt động tạo hình tôi đã tổ chức họp phụ huynh đồng thời lồng ghép giải thích từng hoạt động mà đôi khi phụ huynh còn nhầm lẫn với suy nghĩ “ trẻ mẫu giáo đến trường chỉ ca hát, ăn ngủ, chơi và giữ giùm con để họ đi làm”. Nắm bắt được những suy nghĩ như vậy, tôi đã giúp phụ huynh có nhận thức sâu sắc hơn về các hoạt động và đặc biệt là hoạt động tạo hình để họ có thể hiểu rằng khi trẻ chơi với đất nặn không đơn thuần như nhiều phụ huynh nghĩ trẻ chỉ chơi vì thích mà đó là cả một quá trình tái tạo lại những gì trẻ đã quan sát thấy trong cuộc sống hằng ngày từ những quả cam, con cá, cái bát… đã được hình thành từ nhiều kỹ năng: xoay tròn, lăn dọc, ấn bẹt, kết dính,…qua đôi bàn tay khéo léo của trẻ những nghệ nhân nhí đã thông qua hoạt động “học mà chơi, chơi mà học” cho ra lò những sản phẩm bắt mắt, muôn màu muôn vẻ. Bên cạnh việc họp phụ huynh tôi cũng thường xuyên gặp và trao đổi riêng với từng phụ huynh về tầm quan trọng của hoạt động tạo hình ở trường mầm non nói chung và đối với trẻ 5 6 tuổi nói riêng. Hoạt động tạo hình không chỉ giúp trẻ phát triển khả năng thẩm mỹ, biết nhìn nhận cái đẹp và đánh giá cái đẹp mà còn giúp trẻ rèn luyện đôi bàn tay khéo léo, vứng chắc, linh hoạt hơn tạo tiền đề cho các độ tuổi khác nhau. Bên cạnh đó, trước khi tiến hành các đề tài tạo hình tôi thường xuyên trao đổi, thông báo với phụ huynh về các đề tài để phụ huynh có thể trò chuyện với trẻ ở tại gia đình về các đề tài đó, giúp trẻ hiểu trước, hiểu sâu hơn, có cảm xúc về đề tài từ đó trẻ sẽ có hứng thú hoạt động khi cô đưa đề tài đó ra. Như vậy, với biện pháp trên đã giúp phụ huynh phần nào nhận thức đúng hơn về tầm quan trọng của môn tạo hình. Từ đó tôi cũng động viên, khuyến khích phụ huynh mua thêm đồ dùng, giấy bút, các loại màu vẽ, các tranh ảnh sinh động trong sách báo, tạp chí để phụ huynh có thể 11
dạy thêm cho trẻ ở nhà. Đồng thời tôi cũng phối hợp với phụ huynh bằng cách vận động phụ huynh hỗ trợ thêm nguyên vật liệu: họa báo, vỏ lon sữa, hộp sữa, vỏ cây, các loại hột hạt, lốp xe,…để cho trẻ được thỏa sức sáng tạo. Ngoài ra, tôi còn mở tiết chuyên đề hoạt động tạo hình và mời phụ huynh đến dự để phụ huynh có dịp quan sát con học thông qua chơi, và có cách phối hợp rèn thêm cho trẻ ở nhà đồng bộ với phương pháp giáo dục của cô. 2.5. Tính khả thi Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, các biện pháp đưa ra phù hợp với thực trạng công tác giáo dục phát triển thẩm mỹ thông qua hoạt động tạo hình của trẻ 56 tuổi, từ đó đạt được kết quả cao. Cách giải quyết vấn đề đặt ra của sáng kiến phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của giáo viên mầm non nên đảm bảo được tính khả thi, đã áp dụng thuận lợi, hiệu quả trong trường Mầm non Thạnh Lộc 2 và có thể vận dụng tốt các trường mầm non thuộc địa bàn huyện Vĩnh Thạnh. 2.6. Hiệu quả của sáng kiến Sau quá trình thực hiện các biện pháp của sáng kiến đã đem lại hiệu quả về mặt kinh tế qua việc sử dụng các nguyên vật liệu thiên nhiên, phế thải để tạo ra sản phẩm tạo hình của trẻ, vừa giúp trẻ duy trì và phát huy hứng thú, sáng tạo, vừa đỡ tốn kém kinh phí mua nguyên vật liệu cho trẻ tạo hình. Về mặt xã hội: Sáng kiến đã giúp nâng cao nhận thức của đội ngũ giáo viên, các bậc cha mẹ học sinh và của trẻ trong lĩnh vực phát triển thẩm mỹ cho trẻ mầm non thông qua hoạt động tạo hình, giúp phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu cho trẻ trong các trường mầm non, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ. Kết quả cụ thể sau khi triển khai thực hiện sáng kiến: 94 % trẻ tích cực, hứng thú tham gia vào hoạt động tạo hình. 90% trẻ phát huy tính sáng tạo trong các tác phẩm tạo hình của mình. 89% trẻ biết nhận xét cái đẹp trong tác phẩm của mình và của bạn. 93% trẻ thể hiện cảm xúc trước cái đẹp, yêu quý cái đẹp, bảo vệ cái đẹp. 100% Phụ huynh ủng hộ nguyên vật liệu cho trẻ và cùng trẻ tham gia làm đồ dùng đồ chơi, xây dựng môi trường tạo hình. 12
Dưới đây là bảng so sánh kết quả trước và sau khi thực hiện các biện pháp trên: Nội dung Trước khi Sau khi thực hiện thực hiện Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Kỹ năng vẽ, nặn, xé dán 14/34 41,17% 30/34 88,23% Kinh nghiệm sống của 19/34 55,88% 31/34 91,18% trẻ Trí tưởng tưởng của trẻ 22/34 64,71% 30/34 88/23% Khả năng sáng tạo của 13/34 38,24% 27/34 79,41% trẻ Sự tích cực và hứng thú 20/34 58,82% 32/34 94,12% của trẻ Sự ủng hộ của phụ 15/34 44,12% 34/34 100% huynh 3. Kết luận 3.1. Khái quát vấn đề Ngành giáo dục mầm non là ngành học đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp đào tạo con người mới, là cơ sở hình thành và phát triển con người. Chính vì vậy là một giáo viên mầm non luôn cần có phẩm chất đạo đức, lối sống, tư tưởng, lập trường vững vàng. Bên cạnh đó còn phải thường xuyên trao dồi, học hỏi kinh nghiệm từ cấp trên, đồng nghiệp, sách báo, mạng internet để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Hoạt động tạo hình trong trường mầm non là phương tiện phát triển thẩm mỹ cho trẻ, đẻ e cho trẻ có lòng đam mê nghệ thuật, hướng tới cái đẹp trong cuộc sống, đòi hỏi mỗi người giáo viên chúng ta phải tạo cho trẻ cảm nhận được vẻ đẹp trong cuộc sống, hứng thú, tích cực tham gia vào hoạt động tạo hình và tạo ra những sản phẩm sáng tạo sản phẩm mà trẻ yêu thích. Muốn làm được điều đó, đòi hỏi người giáo viênphair có tâm huyết với nghề, yêu trẻ, phải có sự đồng bộ giữa gia đình – nhà trường và xã hội. Có như vậy mới giúp trẻ có môi trường tốt phát triển toàn diện đưa trẻ hướng tới “chân – thiện – mỹ” 13
3.2. Kết luận khẳng định kết quả Sau khi thực hiện “một số biện pháp phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo trong hoạt động tạo hình cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi” tôi nhận thấy trên 85% trẻ lớp tôi ngày càng hứng thú, tích cực và sáng tạo trong khi tham gia vào hoạt động tạo hình. Điều này chứng tỏ các biện pháp thực hiện đã đi đúng hướng chỉ đạo của ngành học và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay. 3.3. Phạm vi ảnh hưởng và hướng nghiên cứu, phát triển của đề tài Sáng kiến có sức ảnh hưởng lớn trong công tác giáo dục phát triển thẩm mỹ cho trẻ, sau khi triển khai thực hiện tại trường mầm non Thạnh Lộc 2 đạt kết quả tốt sẽ nhân rộng cho các trường trong khu vực xã Thạnh Lộc và toàn huyện vận dụng. 3.4. Điều kiện để đảm bảo tiếp tục thực hiện hiệu quả sáng kiến Các cấp lãnh đạo cần bổ sung kinh phí, xây dựng khu vực vẽ tranh, trưng bày các sản phẩm tạo hình của trẻ ở ngoài trời. Giáo viên tăng cường làm đồ dùng, đồ chơi, bổ sung thêm các nguyên vật liệu mở để thu hút sự chú ý của trẻ, cũng để trẻ được thỏa sức lựa chọn và sáng tạo theo cách riêng của trẻ... Trên đây là một số biện pháp hữu ích nhằm giúp trẻ phát huy tính tích cực và khả năng sáng tạo trong môn tạo hình cho trẻ 5 – 6 tuổi. Tôi rất mong được sự ủng hộ của các đồng nghiệp và của các cấp lãnh đạo .